U opent uw e-mail en ziet een bericht van uw bank. “Er is een probleem met uw rekening, klik hier om het op te lossen.” Het logo klopt, de taal klinkt zakelijk. Toch is er iets wat niet klopt. Dat gevoel is waardevol, want dit bericht is nep. Dit soort berichten noemen we phishing – en het overkomt iedereen. Daarom is phishing herkennen erg belangrijk, zodat u zich hiertegen kunt beschermen.
Phishing (spreek uit als ‘fishing’) is een truc waarbij oplichters zich voordoen als betrouwbare organisaties. Ze sturen e-mails, sms’jes of WhatsApp-berichten die er echt uitzien. Het doel? Uw wachtwoord, bankgegevens of andere persoonlijke informatie bemachtigen. Volgens onderzoek van SeniorWeb heeft 71 procent van de ouderen last van angst voor dit soort online fraude. Begrijpelijk, want de berichten worden steeds overtuigender.
Het goede nieuws: met een paar concrete handvatten kunt u de meeste nepberichten zelf herkennen. In dit artikel laten we u zien hoe.
Hoe herkent u een phishingbericht?
Phishingberichten hebben bijna altijd een aantal kenmerken gemeen. Niet elk kenmerk hoeft aanwezig te zijn, maar zodra u er twee of drie herkent, is er reden om alert te zijn.
Controleer het e-mailadres van de afzender
De naam boven een e-mail kan er vertrouwd uitzien – bijvoorbeeld “ING Klantenservice”. Maar het e-mailadres erachter vertelt het echte verhaal. Een adres als ing-klantenservice@mail-verificatie-nl.com is niet van ING. Uw echte bank stuurt e-mails vanaf een adres dat eindigt op hun eigen domeinnaam, zoals @ing.nl.
Weet u niet zeker hoe u het volledige e-mailadres kunt bekijken? Op de meeste telefoons en computers kunt u op de naam van de afzender tikken of klikken. Dan verschijnt het volledige adres.
Er wordt druk gezet
Oplichters willen dat u snel handelt, zonder na te denken. Zinnen als “uw account wordt binnen 24 uur geblokkeerd” of “reageer direct om een boete te voorkomen” zijn typisch. Een echte bank of overheidsinstantie geeft u altijd de tijd. Als u een bericht leest en een gevoel van haast ervaart, is dat juist het moment om even te pauzeren.
Er wordt gevraagd om persoonlijke gegevens
Dit is misschien wel de belangrijkste regel om te onthouden: banken, de Belastingdienst, uw zorgverzekeraar – geen van deze organisaties vraagt via e-mail of sms om uw wachtwoord, pincode of BSN-nummer. Nooit. Ontvangt u zo’n verzoek? Dan kunt u het bericht gerust negeren.
De link gaat naar een vreemde website
Veel phishingberichten bevatten een knop met tekst als “Controleer uw account” of “Bevestig uw betaling”. Op een computer kunt u met uw muis over zo’n link bewegen (zonder te klikken). Dan verschijnt het echte internetadres linksonder in uw scherm. Als daar iets anders staat dan de website van de organisatie, klikt u er niet op.
Op uw telefoon kunt u de link lang ingedrukt houden. Dan verschijnt een klein venster met het adres.
Taalfouten en vreemde zinnen
Phishingberichten worden soms vertaald met vertaalsoftware. Dat levert zinnen op die net niet kloppen: vreemde woordvolgorde, ontbrekende woorden of spelfouten in de naam van een organisatie. Ziet u dat soort fouten in een bericht dat zogenaamd van een grote organisatie komt? Dat is verdacht.
Eerlijkheidshalve: door kunstmatige intelligentie worden phishingberichten tegenwoordig beter geschreven dan een paar jaar geleden. Taalfouten zijn dus niet altijd aanwezig. Vertrouw daarom nooit alleen op dit ene kenmerk.
Een bijlage die u niet verwacht
Ontvangt u een factuur, pakketmelding of document dat u niet verwacht? Open de bijlage dan niet. Bijlagen kunnen schadelijke software bevatten die uw computer of telefoon besmet. Controleer eerst of het bericht echt is door zelf contact op te nemen met de afzender – via een telefoonnummer dat u zelf opzoekt, niet het nummer uit de e-mail.
Een algemene aanhef
Uw bank kent uw naam. Een bericht dat begint met “Geachte klant” of “Beste gebruiker” is al een klein signaal. Het betekent niet per se dat het nep is, maar in combinatie met andere kenmerken wordt het verdacht.
U heeft iets “gewonnen”
Een cadeaubon van 500 euro, een gratis telefoon of een prijs van een loterij waar u zich niet voor heeft aangemeld. Als iets te mooi klinkt om waar te zijn, is dat meestal ook zo.
Wat doet u als u een phishingbericht ontvangt?
Heeft u een verdacht bericht ontvangen? Dan zijn er een paar dingen die u kunt doen:
- Klik niet op links en open geen bijlagen.
- Verwijder het bericht. Bij twijfel kunt u het eerst doorsturen naar de Fraudehelpdesk: valse-email@fraudehelpdesk.nl. Zij bevestigen of het echt nep is.
- Neem zelf contact op met de organisatie. Zoek het telefoonnummer op via de officiële website, niet via het bericht zelf.
- Heeft u al ergens op geklikt of gegevens ingevuld? Neem dan direct contact op met uw bank en verander uw wachtwoorden.
Meer over wat u kunt doen als u slachtoffer bent geworden, leest u in ons artikel over de stappen bij online oplichting.
Phishing via WhatsApp en sms
Phishing komt niet alleen via e-mail. Steeds vaker ontvangen mensen ook nepberichten via sms of WhatsApp. Denk aan een bericht van “uw zoon of dochter” met een nieuw nummer die dringend geld nodig heeft. Of een sms van een pakketbezorger die vraagt om invoerrechten te betalen via een link.
Dezelfde regels gelden hier: wordt er druk gezet? Wordt er om geld of gegevens gevraagd? Klopt het telefoonnummer? Bel bij twijfel altijd even het echte nummer van de persoon of organisatie. Spreek eventueel een codewoord af met familieleden, zodat u zeker weet dat u echt met hen communiceert.
Hulp nodig bij het herkennen van verdachte berichten?
Twijfelt u over een e-mail of bericht dat u heeft ontvangen? Onze studenten kijken graag met u mee. Tijdens een afspraak aan huis of op afstand bespreken we samen welke berichten betrouwbaar zijn en welke niet. Ook helpen we u met het instellen van goede beveiliging op uw computer en telefoon.
Phishing herkennen is iets dat beter gaat naarmate u er vaker mee te maken krijgt. Het belangrijkste is dat u de tijd neemt, niet meteen klikt, en weet dat u er niet alleen voor staat.